Sözcük Türleri

1.2.   İsim Tamlamaları

İki ya da daha fazla ismin belirli kurallar çerçevesinde bir araya gelerek oluşturduğu söz öbeğine denir.
 
*Birinci isme tamlayan ikinci isme tamlanan denir.
İsim Tamlaması = Tamlayan+Tamlanan

1.2.1.     Belirtili İsim Tamlaması   İsim+(n)in   isim+(n)si

Tamlayan durumundaki ismin (n)in, tamlanan durumundaki ismin de (s)i iyelik ekini alarak oluşturduğu tamlamaya denir.
 
Ağac +ın meyve+si                                Çalışma+nın yarar+ı
gün+ün doğuş+u                     kadın+ın elbise+si
 

1.2.2.     Belirtisiz İsim Tamlaması İsim  isim+(n)si

Tamlayan durumundaki ismin ek almadığı tamlanan durumundaki ismin de –(s)i iyelik ekini aldığı tamlamalara denir.
Soru banka+ , ders  kitab+ı,
yemek  kitab+ı, imlâ kılavuz+u,
zeytin  yağ+ı
 

1.2.3.     Takısız İsim Tamlaması   İsim   İsim

Tamlayanın da tamlananın da ek almadığı tamlamalara denir.
Altın kolye, gümüş yüzük, inci diş, kömür göz, tahta köprü, demir kapı, keten gömlek…
 
Takısız isim tamlamasıyla sıfat tamlamalarını karıştırmamak gerekir. Takısız isim tamlamalarında
a Tamlayan tamlananın neden yapıldığını gösterir.
Bunun pratik yolu tamyana –den eki getirmektir. Altın bilezik    altından (yapılmış) bilezik,
Tahta köprü, tahtadan (yapılmış) köprü, yün eldiven       Yünden (yapılmış) eldiven
b Tamlayan tamlananın neye benzediğini gösterir.
Tamlanandan sonra gibi edatını getirdiğimizde anlam bozukluğu olmaz.
İnci diş, inci gibi diş, badem göz, badem gibi göz, kalem kaş kalem gibi kaş
Kısaca -den eki ve gibi edatı yardımıyla takısız isim tamlamalarını sıfat tamlamalarından ayırt edebiliriz. Öte yandan takısız isim tamlamalarında tamlayan ve tamlanan isimdir.
 
*Takısız isim tamlamalarının karşıtı yoktur ama sıfat tamlamalarının karşıtı vardır.
güzel çocuk x çirkin çocuk
cam kavanoz,  (karşıtı yok)
 

1.2.4.     Zincirleme İsim Tamlamaları

En az üç isimden oluşan tamlamalara denir.
Elbise+nin kol düğme+si
Öğretmen+in konuşması+nın güzelliğ+i

1.2.5.   Karma Tamlama

İsim ve sıfat tamlamalarının iç içe girmesiyle oluşan tamlamalara denir.
Çocuğ+un tatlı gülüş+ü
Tamlayan ile tamlanan arasına sıfat girmiş.
 
    Yeni     ders   kitabı
 
Sıfat belirtisiz isim tamlamasını nitelemiş.
 
Başarı+ öğrenci+nin notlar+ı
Tamlayan sıfat almış.
Büyük bahçe+nin dar kapı+
Hem tamlayan hem tamlanan sıfat almış.
*Bazen tamlayan eki +(n)in yerine  -den eki kullanılabilir. Eğer tamlama çokluk içinden seçme bildiriyorsa –den kullanılabilir. Aksi takdirde anlatım bozukluğu olur.
Bunlar+dan bir+i            
gelenler+den birkaç+ı
Kapı+dan    kol+u  
Çocuklar+dan gelece+ği
 *Tamlayan söylenmeyebilir.
(Benim) Ayakkabım kayboldu.
*Tamlanan eki düşmüş olabilir.
Kestane kebap (ı)
*Özellikle şiir dilinde tamlayanla tamlanan yer değiştirmiş olabilir:
Yaram derindir benim.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir