Harf ve Ses

Harf: Dildeki sesleri gösteren ve alfabeyi oluşturan işaretlere “harf” denir. Türk alfabesinde 29 harf vardır. Bunlardan 8’i ünlü, 21’i ünsüzdür.
Ünlüler; Alt çenenin, dilin ve dudakların durumuna göre şöyle sınıflandırabilir:
BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU: Türkçe’de bir kelimenin birinci hecesinde kalın bir ünlü (a, ı, o, u) varsa; diğer heceler de kalın olur. Birinci hecede ince bir ünlü (e, i, ö, ü) varsa diğer heceler de ince olur.
Örnekler: adam, boyun, kırmızı, gözlük, vergi…
Uymayanlar: anne (ana), kardeş (karındaş, kardaş), elma (alma)…
Büyük Ünlü Uyumunu Bozan Ekler:
q -yor: geli-yor, gidi-yor…
q – ken: uyur-ken, kaçar-ken…
q -ki: onun-ki babamın-ki…
q – leyin: sabah-leyin, akşam-leyin…
q -(ı)mtrak: ekşi-mtrak, yeşil(i)-mtrak…
q -daş: gönül-daş…
KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU: Bir kelimedeki ünlülerin düzlük yuvarlaklık veya darlık genişlik bakımından gösterdiği uyumuma denir.

  1. Düz ünlülerden sonra (a, e, ı, i), düz ünlüler (a, e, ı, i) gelir.

Örnek: yağız, bilek, kayıkçı, kırbaç…

  1. Yuvarlak ünlülerden sonra (o, ö, u, ü);
  2. a) Ya düz-geniş ünlüler (a, e),
  3. b) Ya dar-yuvarlak ünlüler (u, ü) gelir.

Örnek: çocuk, sonra, önde, güreş, sürmek…
q NOT 1: Birleşik kelimelerde ünlü uyumları aranmaz. Beşiktaş, Çamardı, Beyşehir…
q NOT 2: Tek heceli kelimelerde büyük ünlü uyumu aranmaz. Al, koş, bu, dur

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir