ANLATIM BOZUKLUKLARI KONU ANLATIMI

Her cümle belirli bir düşünceyi, duyguyu aktarmak için kurulur. Bu cümlenin, ifade edeceği anlamı açık ve anlaşılır bir biçimde ortaya koyması gerekir. Ayrıca mümkün olduğunca gereksiz unsurlardan arındırılmış olmalıdır bu cümle. İşte bu özelliği göstermeyen cümleler, anlatım bakımından bozuktur.
Bu konu ile ilgili ÖSS’de 4 ya da 5 soru çıkmaktadır. Sadece anlamla ilgili olmayıp dilbilgisi ile de ilgili özellik gösterdiğinden daha önceki konuların, özellikle cümle öğelerinin, çok iyi bilinmesi gerekir.
Bu alanda sorulan sorular değişik özellikler gösterir. Bazen bir cümle verilir ve “ Bu cümledeki anlatım bozukluğu nasıl giderilir?” diye sorulur, bazen de “Aşağıdakilerden hangisinde anlatım bozukluğu vardır?” şeklinde sorulur.
Anlatım bozuklukları anlamsal ve yapısal olmak üzere ikiye ayrılır.

  1. A) ANLAMSAL BOZUKLUKLAR B) YAPISAL BOZUKLUKLAR
  1. Gereksiz sözcük kullanılması 1. Özne-yüklem uyumsuzluğu
  2. Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması 2. Tamlama yanlışları
  3. Anlamca çelişen sözcüklerin birlikte kullanılması 3. Ek yanlışları
  4. Sözcüğün yanlış yerde kullanılması 4. Öğe eksikliği
  5. Mantık hatası 5. Yüklem yanlışları
  6. Anlam belirsizliğinin bulunması

Şimdi bunları sırasıyla inceleyelim: 

  1. A) ANLAMSAL BOZUKLUKLAR

Anlama yönelik anlatım bozukları çoğunlukla sözcüklerin kendilerinden ya da cümleye kattığı anlamlardan kaynaklanır. Cümlenin anlamları ile ilgili anlatım bozuklukları şunlardır:

  1. GEREKSİZ SÖZCÜK KULLANILMASI

Aynı anlamı karşılayan sözcüklerin birlikte kullanılmasından doğan  bir anlatım bozukluğudur. İletilmek istenen anlamı karşılayan bir sözcük varsa onunla ilgili ikinci bir sözcüğe gerek yoktur. Cümlede yer alan gereksiz sözcük atıldığında cümlenin anlamında bozulma ve daralma olmaz.
Örnekler:
 

  • “Hava sıcaklığı sıfırın altında eksi on beş derece dolaylarındaydı.”

Sıfırın altında söz grubu ile eksi sözcüğü aynı anlamlıdır. Dolayısıyla da bu cümlede anlatım bozukluğu vardır.

  • “Ben çok varlıklı, zengin bir insan değilim.”

Varlık ve zengin eş anlamlı sözcüklerdir.

  • “Küçük kız az kalsın merdivenlerden düşeyazdı.”

“Düşeyazmak” fiilinde “az kalsın” anlamı vardır. Bu söz gereksizdir.

  • “Çocukların davranış biçimlerinde gariplikler görülüyor.”

Davranış  sözcüğünün anlamı;davranma şekli,biçimi demektir,biçim  sözcüğünün eklenmesine gerek
yoktur.

  • “O, bu yıl ÖSS sınavına girecek.”

ÖSS kısaltmasının son ünsüzü zaten “sınav” sözcüğünü içerdiğine göre bu sözcüğün kullanılmasına gerek yoktur.

  • Dilimiz yeni sözcük türetmeye son derece elverişli ve müsaittir.

Bu cümlelerdeki “elverişli” ve “müsait” sözcükleri özdeş anlamlı dil öğeleridir. Cümle bu sözcüklerde sadece biriyle kurulmalıydı.

  • Bu konuda herkesin fikir ve görüşünü almalısınız.
  • Yirmi dakika geçmesine rağmen program henüz, hâlâ başlamadı.
  • Güç ve müşkül zamanlarda üstüne düşeni yerine getirir.
  • Neşeli, sağlıklı, şen bir görünüşü vardı.
  • Şirketteki mevcut ikilik günden güne büyüyor.
  • Birbirine selam verdiler. “selamlaştılar”olması gerekir.
  • Çalışkan olanları herkes sever. “çalışanları” olması gerekir.
  • Okula arkadaşlarıyla birlikte gitmiş. “birlikte” sözcüğü gereksiz.
  • En güzel taşıt aracı “aracı” sözcüğü gereksiz.
  • Sabah pencereden baktığımda bulutlu ve hafif yağmurlu bir hava ile karşılaştım.

“ yağmur” elbette bulutlu bir havada yağar.”

  • Artık bundan böyle başının çaresine bak. “bundan böyle” sözcüğü gereksiz kullanılmış.
  • İçeri girmek ve hem de onları görmek istiyorum. “hem de” söz grubu gereksiz kullanılmış

UYARI !
1) “Kendi” sözcüğünün, özneyi pekiştirmek için diğer kişi adıllarıyla birlikte kullanılması, gereksiz
kullanım değildir.
“Olayı  ben kendim yaşadım.”
2) “İle” ilgecinin birliktelik anlamıyla kullanılmasında, bu anlamı pekiştirmek için “birlikte”
sözcüğüne yer verilebilir.
“Annesiyle birlikte gitmişti.”
3) Aynı anlamı karşılayan ek ve sözcüklerin bir arada kullanılması da anlatım bozukluğuna yol açar.
“Bitkilerin kurumasının nedeni havaların çok sıcak olmasındandır.”
Cümlesinde “nedeni” sözcüğü de, “olmasındandır” sözcüğündeki “-den” hal eki de “sebep” anlamı taşımaktadır.Bu yüzden cümlede  anlatım bozukluğu vardır.
Konumuzun devamını aşağıdan sayfa numaralarından okuyabilirsiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir