|124 Görüntülenme|

ÜNSÜZ UYUMLARI

[Toplam:0    Ortalama:0/5]

Türkçe’de sert ünsüzlerle biten (f,s,t,k,ç,ş,h,p) kelimelere getirilen eklerin başındaki c,d,g ünsüzleri sertleşir ve ç,t ve k olur.

Süt-cü >Sütçü

Taraf-dan>Taraftan

Coş-gun>Coşkun

 

Not : Türkçe’de “b” ile başlayan ek yoktur.

 

1.Özel isimlerde de bu kural söz konusudur :

Zonguldak –da>Zonguldak’ta

Karabük-de>Karabük’te

 

2.Saat yazılışlarında da bu kural hükmünü yürütür :

5’de>5’te

13.00’de>13.00’te

 

3.Yabancı kelimelerde bu kural aranmaz:

istikbal , işgal , meşgul,tekbir,teşbih…

 

4.Her kuralda olduğu gibi bu kuralda  da istisnalar mevcuttur :

el-ci>elçi

il-ce>ilçe

1.Sertleşme ( Sert ünsüzlerin Benzeşmesi )

 

Kural : Sert ünsüzlerden sonra gelecek olan yumuşak süreksizler sertleşip sert süreksizlere dönüşür.

“f, s,t,k,ç,ş,h,p”tan sonra gelen “c,d,g”ünsüzleri sertleşir , “ç,t,k” ya dönüşür.

 

YANLIŞ                          DOĞRU                         NEDEN

 

Uzakdan                         Uzaktan                        Çünkü”k”dan sonra “d” gelmiştir ,                   dolayısıyla”d”,”t” olur.

Kitapcı                                  Kitapçı                                ……………………………………

 

Bitdi                                       ………                            ……………………………………

 

Kafesci                                  …………                              …………………………………

 

Dörden                                  …………                              …………………………………

 

1923’deki                             …………                              …………………………………

 

Akışgan                                 ……………                          …………………………………

 

 

 

  1. Sert Ünsüzlerin Yumuşaması :

 

KURAL:

“p,ç,t,k” ünsüzleri kendilerinden sonra gelen ünlü sesin etkisiyle yumuşayarak “b,c,d,g,(ğ)”ye dönüşür.

 

Dikkat : 1- Yumuşamayı ararken önce “b,c,d,g,(ğ)”yi bulun sonra bunların aslının “p,ç,t,k” olup olmadığını düşünün.

2- Yabancı kelimeler , özel isimler , tek heceli bazı kelimeler yumuşamazlar. “ip-in , Açınca , Atınca , Millet-in , Hukuk-u , Şiddet-e , Fırat-ın , Zonguldak-a , Atatürk-e.

 

UYGULAYALIM

 

Aşağıdaki kelimelere ünlü ses getirerek “p,ç,t,k” kuralına uyup-uymadığını söyleyiniz / yazınız.

 

Kitap           -ın               Kitabın   ( yumuşamış )

Defter            -in                   ……………………………

Atatürk          ….                  ………………………………

Bardak           ….                  ………………………………

Ağaç              ….                  ………………………………

Yeşilırmak    ….                  ………………………………

 

 

 

 

Sonunda süreksiz sert ünsüzlerden (p-ç-t-k) biri bulunan kelime ünlü ile başlayan bir ek aldığında sonundaki sert ses yumuşar ve p-b’ye , ç-ç’ye , t-d’ye , k-ğ’ ye (-bazen de g’ye -) dönüşür .

Kitap-ı >Kitabı                    Dolap-ı > Dolabı

Borç-a > Borca                  Ağaç-a > Ağaca

İnat-ı > İnadı                       Senet-i > Senedi

Çocuk-u >çocuğu             Öbek-i > Öbeği

 

İstisnalar:

1.Özel isimlerde söyleyişte yumuşama olur ;ancak bu yazıda gösterilmez :

Zonguldak’a >Zonguldak’a

Karabük’e > Karabük’e

Sinop’a > Sinop’a

 

2.Tek heceli kelimelerde genellikle yumuşama olmaz:

Maç-a > Maça                  At-a > ata

Top-a > Topa                     Suç-u > Suçu

(Cep-i >cebi ;çok-u >çoğu ; kap-ı>kabı ; tâc-ı >tacı ; yurt-u > yurdu )

 

3.Alıntı kelimeler kuralı ihlal eder:

Hayret-i > Hayreti

Hukuk-u > Hukuku

Âşık-âne > Âşıkane

(Feryat-ı>feryadı ; Hudut-u>hududu)

 

  1. Yapım eki olan “-t”nin bu kurala uymadığı görülür.

Konut-u >konutu                yakıt-ın > yakıtın

Yazıt-ın > yazıtın                  başlat-acak > başlatacak

 

Not:Bu kuralın mantığına göre “k” “ğ”ye dönüşür ; fakat “nk” ünsüzleriyle biten kelimeler söz konusu olunca “k” sesi “ğ”ye değil de “g” ye dönüşür.

Renk-i > rengi                       Kepenk-e >Kepenge

Denk-i > dengi                     Çelenk –e > Çelenge

Ahenk-i > ahengi         Cenk-i > Cengi

Yazar: İsmail Demir (465 Posts)

Matematik Öğretmeni


Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir