ÜNLÜ TÜREMESİ

Kimi sözcüklerin küçültülmesi, ya da pekiştirilmesi sırasında fazladan bir ünlü türeyebilir. Türkçe’de ünsüzle biten bir sözcük, yine ünsüzle başlayan bir ek aldığında araya “ı, i, u, ü” kaynaştırma ünlülerinden biri girebilir:
 
Örnek:
 
Azcık az-ı-cık,
darcık dar-a-cık,
sapsağlam sap-a-sağlam(her iki sözcükte kullanılır.),
bircik bir-i-cik,
gülcük gül-ü-cük,
öpcük öp-ü-cük,
gel-i-yor, koş-u-yor, al-ı-yor…
 
Uyarı: Sırsıklam sır-ıl-sıklam, çırçıplak çır-ıl-çıplak sözcüklerinde iki ses türemiştir.
 
Kelimenin orijinalinde bulunmadığı halde sözcüğe ek getirilince bazı sesler türer. Buna ses  türemesi denir.
 
I.ÜNLÜ TÜREMESİ:
Genç-cik>gencecik
Bir-cik>biricik
Az-cık>azcık
Dar-cık>daracık ve ünsüzle biten fiil köklerine şimdiki zaman eki –yor eki getirildiği zaman:
Yaz-ı-yor
Çiz-i-yor
Boz-u-yor
Çöz-ü-yor
Kas,sev,kov,döv,çal,kal,bas,çırp,kes,yel,ver,sor,toz,söv,gül,döv…
 
 
I.ÜNSÜZ TÜREMESİ:
Bir isimle bir yardımcı fiilin yan yana geldiği bazı kelimelerde ismin sonundaki ünsüz ikizleşir.
Af-etmek>affetmek
His-etmek>hissetmek
Zan-ımca>zannımca
Hal-etmek>halletmek
Red-etmek>reddetmek
Fiat>fiyat
Zaif>zayıf
Faide>fayda
Konservatuar>konservatuvar
Laboratuar>laboratuvar
Tual>tuval
Tualet>tuvalet
İstisnalar: Faiz , fuar , lâik , puan,kuaför
 
Not:”hane” sözüyle yapılan birleşik kelimelerde “ha” hecesi korunur.
Dershane, eczahane, hastahane, pastahane..
Not:Fransızca’dan dilimize geçmiş “sürpriz” kelimesinde söyleyişte de , yazılışta da “r” sesi korunur ; kelimenin “süpriz” diye söylenmesi yanlıştır.
”Çift , rast, serbest” kelimeleri yazılırken de “t” sesi korunur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir