|120 Görüntülenme|

Ünlü Düşmesi

[Toplam:0    Ortalama:0/5]

İki heceli olup ikinci hecesinde dar bir ünlü (ı,i,u,ü) bulunan kelimeler  ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında kelimenin ikinci hecesindeki dar ünlü düşer. Meydana gelen bu ses olayına “hece düşmesi” denir.

Türkçe’de her ünlü aynı zamanda bir hece oluşturduğu için ünlü düşünce hece de düşmüş olur .Bundan dolayı hece düşmesine ünlü düşmesi denir.

 

1.İki heceli olup da ikinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı organ ve akraba adlarında:

ağız-a>ağza                                                        burun-a>burna

beyin-e>beyne                                                   boyun-a>boyna

omuz-a>omza                                                    göğüs-e>göğse

karın-ı>karnı                                                         beyin-e>beyne

kayın-ı>kaynı                                                       oğul-u>oğlu

gönül-ü>gönlü                                                    akıl-ı>aklı

 

2.İki heceli olup ikinci hecesinde dar bir ünlü bulunan yabancı dilden dilimize geçmiş kelimeler:

sabır-ı>sabrı                                                         fikir-i>fikri

şükür-ü>şükrü                                                       zikir-i>zikri

zehir-i>zehri                                                         gayr-ı>gayrı

kayıp ol->kaybol-                                               emir-e>emre

 

3.İkinci hecesinde dar bir ünlü bulunan kimi fiillere ünlüyle  başlayan bir ek gelirse :

devir-ik>devrik                                                   sıyır-ık>sıyrık

süpür-ün>süprüntü                                             kıvır-ım>kıvrım

çevir-il->çevril-

 

4.Bazı birleşik kelimelerin teşkilinde :

Pazar+ertesi>pazartesi                                    kayın+ana>kaynana

Cuma+ertesi>cumartesi                                 kahve+altı>kahvaltı

Pek+iyi>peki

 

Not:“Assubay” imlâsı yanlıştır, doğrusu “astsubay”dır.

 

5.Yapım eki almış bazı kelimelerde:

sarı-ar->sararmak                                              oyun-a>oyna-

uyu-ku>uyku                                                         sızı-la>sızla-

yalın-ız>yalnız                                                      yanıl-ış>yanlış

ileri-le->ilerle                                                       ileri-de>ilerde

 

Not:”Aşağıda” , “yukarıda” ,”nereden”,”burada”,”şurada”kelimelerini “aşağda” , “yukarda”,”nerden”,”şurdan”ve “burdan” şeklinde yazmak yanlıştır.

 

 

ÜNLÜ DEĞİŞİMİ

 

Birinci kişi zamiri “ben” ile ikinci kişi zamiri “sen” , adın “-e” durumuna girince yani yönelme ekini aldıklarında “e” sesi yerini “a” sesine bırakır: Ben-e bana, sen-e sana.

ÜNLÜ DÜŞMESİ (HECE YİTİMİ)

 

  1. İkinci hecesinde dar ünlü bulunan kimi sözcüklere ünlü ile başlayan bir ek gelirse, ikinci hecedeki ünlü düşer ve üç heceli olması gereken sözcük iki heceye iner: Burun-u burnu, ağız-ı ağzı, alın-ı alnı, bağır-ı bağrı, göğüs-ü göğsü, karın-ı karnı, oğul-u oğlu, gönül-ü gönlü, beyin-i beyni, akıl-ı aklı, omuz-u omzu…

 

  1. Bu ses olayı yabancı sözcüklerde de görülür: Kabir-i kabri, emir-i emri, asıl-ı aslı, fikir-i fikri, hüküm-ü hükmü, zikir-i zikri, aciz-i aczi…

 

  1. Ünlü düşmesi, ünlü ile biten bir sözcüğün, ünlü ile başlayan bir sözcükle birleşmesi olaylarında da görülür: Ne asıl-nasıl, Cuma ertesi-Cumartesi, kahve altı-kahvaltı, ne için-niçin, kayın ata-kaynata, kayın ana-kaynana…

 

  1. Ünlü ile biten kimi sözcüklere “-la/-le” eklenirse sondaki ünlü düşer: Sız-ı-lamak sızlamak, kok-u-lamak koklamak, yumurta-lamak yumurtlamak…

 

  1. Kimi renk adlarından “-ar/-er”ekiyle eylem türetirken sözcük kökünde ünlü düşmesi olayı görülür: Sarı-armak sararmak, kara-armak kararmak…

 

  1. Kimi eylemlerden ad yaparken ünlü düşmesi görülebilir: Ayır-ım ayrım, kıvır-ım kıvrım, sıyır-ık sıyrık…

 

  1. Aynı eylemlerden “-ıl/-il” ekiyle eylem türetirken yine ünlü düşer: Ayır-ıl-mak ayrılmak, kıvır-ıl-mak kıvrılmak, kavur-ul-mak kavrulmak, savur-ul-mak savrulmak…

 

Uyarı: “İçeri, dışarı, yukarı, ileri” sözcüklerinde sondaki ünlüler düşebileceği gibi kalabilir de. Yazı dilinde her iki biçim de kullanılabilir: İçeride koku var. İçerde koku var.

 

 

Yazar: İsmail Demir (465 Posts)

Matematik Öğretmeni


Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir