|117 Görüntülenme|

FİİLLER

[Toplam:0    Ortalama:0/5]

Oluşları, hareketleri, durumları karşılayan kelimelere denir.

Kılış Fiilleri: Hareketin bir nesneye yöneldiği, hareketten etkilenen bir nesnenin olduğu fiillerdir. İç-, taşı-, götür-, kopar
Durum Fiilleri: Hareketin olduğu fakat hareketten etkilenen bir nesnenin olmadığı fiillerdir. Yürü-, uzan-, doğrul-, uyu-
Oluş Fiilleri: Öznenin yapısındaki değişmeyi gösteren, hareket bildirmeyen fiillerdir. Sol-, doy-, uza-, kızar-, büyü-
NOT: Fiiller genel olarak bu üç grupta toplanır, bütün fiiller bu üç gruba dahil olmayabilir.
FİİL ÇEKİMİ : Fiillerin kip (zaman veya arzu) ve şahıs (kişi) bildirecek biçimde yapılandırılmasına denir.
1.Şahıs : Gizli özneyi fiildeki ( yüklemdeki ) şahıs ekleriyle tespit ederiz. Düşüyorum, aldın, almış, soracağız, sorarlar, sormalıyım, bulsan, bileyim, soralım, gelin, gelsinler…
2.Kip Ekleri: A) Haber Kipleri: Zaman bildirir. Temel olarak dört basit zaman vardır. Şimdiki zaman, Gelecek zaman,Geniş zaman, Geçmiş zaman (–di’li geçmiş zaman, –miş’li geçmiş zaman)
Üç de Birleşik Zaman vardır. Fiilin iki zaman eki almasıdır.
Fiil + Kip + di = Hikaye Birleşik Zaman ( ağlardı, bakmayacaktın)
Fiil + Kip + miş = Rivayet Birleşik Zaman (gelseymiş,yaşarmış)
Fiil + Kip + se = Şart Birleşik Zaman (ağlıyorsam,okuduysan)
B) Dilek Kipleri: Fiilin olumlu yada olumsuz gerçekleşmesini, tasarlanan dilek, istek veya emir kavramları içinde veren kiplerdir.
Dilek Şart Kipi: -se, -sa eki ile yapılır.Anlam bakımından iki gruba ayrılır.A)Dilek:Fiilin yapılması dileğini bildirir.(Gözlerimden döksem sevinç yaşını.) B) Şart: Fiilin gerçekleşmesi bir şarta bağlıdır. (Ölürsem yazıktır sana kanmadan.)
İstek Kipi: -e, -a ile yapılır. Fiilin yapılmasındaki isteği bildirir. (gele, bilelim, haykırayım, varalım, kokalım, ….)
Gereklilik Kipi: -meli, -malı ile yapılır. Fiilin yapılması gerektiğini belirtir. (almalıyım, düşünmelisin, çalışmalısınız, ….)
Emir Kipi: Tasarlanan, yapılması istenen işi emir şeklinde bildirir. I. Tekil ve I. Çoğul kişisi yoktur. (at, çağır, yükselsin, silinsinler)
Örn.1 : “Anlattıkları şeylerin niteliğine göre fiiller, kılış fiilleri (almak,taşımak,kazmak gibi), durum fiilleri (yatmak, susmak, durmak gibi), oluş fiilleri ( doymak, uzamak, kararmak gibi) diye adlandırılır. Hangisinde yukarıda sözü edilen fiillerin tümü örneklendirilmektedir?
A) delmek, dizmek, ezmek B) solmak, susmak, acıkmak C) ağlamak, oturmak, büyümek D) yolmak, kırmak, saçmak
E) atmak, kalkmak, sararmak
CEVAP:A-Kılış B-Sus- durum,diğerleri oluşC-büyü- oluş diğerleri durum D-Kılış E- at- kılış, kalk- durum, sarar- oluş bildirir
Örn 2: Hangisinde fiile eklenen fiile eklenen –miş eki cümleye “başkasından duyulma, aktarılma” anlamı katmıştır?
A) Az ışıkta okuyorsun, gözün kanlanmış.
B) Çok yorulmuşsun; dinlenmen gerek.
C) Soğuktan dudakların çatlamış; biraz krem sür.
D) Ayşe dün sinemaya gitmiş; ama filmi beğenmemiş.
E) Pasta güzel olmuş; biraz daha alabilir miyim?
Örn.3: Hangisinde yüklem gereklilik kipindedir?
A) Çınar yeşili sundurmamda / Bakmalıyım ayçiçeği tarlasına
B) Akça kavaklar ıslanırken / Örter bizi güz ananın yaprakları
C) İşte duruyor bir çocuk / Mürdüm eriği gözleriyle
D) Bir yüce dağdan bir yüce dağa / Dikmişim ışıklı direklerimi
E) Kırmızı alıç boncuğunu / Alıp dizdim sevginin ipliğine (ÖSS)
Örn.4: Hangisinde eylem istek kipindedir?
A) Yarın sabah erken kalk.
B) Ödevlerinizi zamanında yapınız.
C) Bugün İngilizce çalışalım.
D) Bu güzel havada biraz yürümeliyim.
E) Yarın öğleden sonra bize gelsin.
Örn.4: Hangisinin yükleminde zaman kavramı yoktur?
A) Yağmur öncesi gökyüzü birdenbire sarardı.
B) Toprak, susuzluktan olacak, parça parça yarılmıştı.
C) Yağsın yağmur, bereket yağsın üstümüze.
D) Bu felâket herkeste derin izler bırakacak.
E) Bütün canlılar suya ihtiyaç duyar.
Örn.5: “ Eşyalar yerleştirilince, otobüse yolcular da bindi. Şoför beklemeksizin kontağı açtı. O sırada otobüs yazıhanesinden biri
fırladı. Otobüse koşuyordu; soluk soluğa yetişti. Önümüzdeki tek boş yere oturdu. Çevresindekileri selamladı. Otobüsteki herkesi tanıyordu anlaşılan.”Cümlesinde kaç birleşik zamanlı fiil vardır
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5
6. Hangisini yüklemi “şimdiki zamanın rivayeti” biçimindedir?
A) Oturdukları evi yirmi yıl önce almışlarmış.
B) Geçen yıl arada arkadaşlarıyla buluşup sinemaya gidiyordu.
C) Ben de onun gelmesini bekliyordum.
D) O filmi ben de yıllar önce görmüştüm.
E) Eskiden kışlar daha soğuk, yazlar daha sıcak geçiyormuş.
7. Hangisinde yüklem birleşik zamanlı bir fiildir?
A)Mermiler altında geçerek suyu / Yollara döküldü bahtsız kafile
B)Tutuşurken ufuk uzakta yer yer /Alçalan akşamlarda sular karard
C)Bu akşam rüyamda Leyla’yı gördüm / Ben de özledim seni dedi.
D)Susamış ruhumla mesafelere / Hiçbir şey bağlamaz beni bir yere
E)Mucize başlamıştı eşsiz ve çılgın/Yıkanan kuşlar gibi enginlerde
FİİLLERDE ZAMAN ( ANLAM ) KAYMASI
Çekimli fiillere gelen zaman eklerinin başka bir zaman anlamında kullanılmasına denir.Bunun sebebi anlatımda kuruluk ve tek düzeliği önlemektir.
-Sizi yarın burada bekliyorum. –O her gün aynı saatte yola çıkıyor.
-Daha üç yaşındayken babasını kaybediyor. –Mektubumu yarın alır
-Dilekçeyi sonra yazarsınız. –O günlerde Çile adlı şiiri yayınlanır.
-Bir koşuda eve gider, onları getirirsin.(emir anlamında)
-Bu akşam eve gidecek, bütün konuları tekrar edeceksiniz.(emir)
-Bu cami bize Selçuklulardan kalmış olacak. ( olmalı)
-Gelsen de işleri bitirsek.(istek)- Şöyle buyurun efendim ! (istek)
8. Hangisinde fiilin kipinde bir anlam kayması vardır?
A) Pazar günü gelmeye çalışacağım.
B) Sabahları erken kalkmayı seviyorum.
C) Yağmur yağdığı için gelememiş.
D) Söz verdi, yarın buraya uğrayacak.
E) İstanbul’a gitmekten vazgeçmiş.
9.Hangisinin yüklemi gelecek zaman kipi anlamında kullanılmamıştır?
A)Yarın geç mi gelirsin? B) Akşamları bu saatte mi uyursun?
C)Mektubu sonra mı yazarsın? D)Arkadaşını yarın mı ararsın?
E) Sabaha İstanbul’da mı oluruz?
FİİLLERDE YAPI
A) Basit Fiiller: Yapım eki almamış fiillerdir. Örn:1. Git gurub vakti Cihangirden bak. 2.Koşuyorum, bütün gücümle rüzgâra karşı
B)Türemiş Fiiller: İsimlere veya fiillere yapım eki getirilerek türetilen fiiller. Örn:1.Başla-, kan-a, satıl-, 2. Süpürüldü takvimler.
3.Kapılar kapandı, vaadler tamam.4.Benden ayrılıyormuş gibi bir can yoldaşım. 5. Bir eski çıban işliyor derime.
C)Birleşik Fiiller: Birden fazla kelimenin birleşmesiyle oluşan ve bir fiili (eylemi) anlatan sözcüklerdir. Üç grupta incelenir.
I.Kurallı Birleşik Fiiller(Özel Birleşik Fiiller):Dört gruba ayrılır.
A)Yeterlik Fiili:Fiile eklenen –e, -a bilmek yardımcı fiiliyle kurulur.Bu fiil cümleye yeterlilik, gücü yetmek, ihtimal anlamı katar. Örn:Pencereme vurmayın ödüm patlayabilir. / Korkarım saate bakamam. / Gün doğmayabilir mi bir daha? / Vapur kalkarken atlayamadık.
B)Tezlik Fiili: Fiile eklenen –i vermek ile kurulur. Fiilin çabucak veya beklenmedik bir anda gerçekleşmesini anlatır.
Örnek: açıverdi,görüverdim, tutuverir, kaçıvermiş, görmeyiverdi,
C)Sürerlik Fiilleri:Eylemin sürmekte olduğunu gösterir. –a kalmak, -e gelmek, -e durmak, -e kalmak ile yapılır.
Örnek: Bakakaldım, oturadurun, süregelmek,..
D)Yaklaşma Fiili:Eylemin gerçekleşmek üzere olduğunu gösterir. Örnek: düşeyazdım, öleyazdım,…
II.Yardımcı Fiillerle Yapılan Birleşik Fiiller:Bir isimle etmek, olmak, kılmak, eylemek yardımcı fiillerinin birleşmesiyle oluşur. Bu yardımcı filler asıl fiil olarak da kullanılır.
Örnek: Kızılcıklar oldu mu? Gönderdiğim çorap ayağına oldu mu
Ortadan kayboldu. Aynalar yüzümü tanımaz olur.
Ben ettim sen etme. İki kere iki dört eder. Yüz milyon masraf etti. Her zaman yardım ederim. Kitap armağan etti.zannetti,hissetti
Namaz kılmak, oruç tutmak, terk eylemek,
III. Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller:Bir veya daha fazla isim kök veya gövdesiyle bir fiilin anlamca kaynaşmasıyla oluşur. Gönül ver-, göze gir-, güven ver-, vazgeç-, diline dolanmak,…
FİİLLERDE OLUMSUZLUK
Fiilin olumsuz şekli kip ekinden önce gelen “-ma, -me” ekleriyle yapılır. Geniş zamanın olumsuzunda “-maz, -mez” olur. Bazen çekimli fillerden sonra “değil” edatı getirilerek olumsuzluk sağlanabilir. Ancak bu durumda olumsuz olan fiil değildir. “Biliyor değilim.” İfadesinde olumsuzluk “değil” kelimesinden kaynaklanır

FİİLLERDE SORU: -mı, -mi soru edatı ile yapılır.gidelim mi?..

EK FİİL ( EK EYLEM ) :İsimlere eklenerek onları yüklem yapan ektir.Bugün –imek olarak adlandırdığımız bu ek geçmişte “ermek” şeklindeydi. Örnek: Gözleri maviydi. İyi bir öğrencidir. Karpuzlar güzelmiş. Ateşse yavaş yavaş sönüyordu.
1.Ek Fiilin Di’li Geçmiş Zamanı: (-idi) Adın geçmiş zamanda içinde bulunduğu durumu gösterir. Örnek: Yıldızlarla bir hizadaydı bayraklar. Sabah hava çok soğuktu.
2.Ek Fiilin miş’li Geçmiş Zamanı:Adın geçmiş zamandaki durumunu başkasından duyulmuş anlatan biçimidir. Örnek: Bu da Barbaros’un son seferiymiş. Rüya mevsimle vaktin arasındaymış.
3.Ek Fiilin Geniş Zamanı:Bu zamanın eki yoktur.Adın yüklem olarak ek almamış biçimidir.Örnek:Ben şairim. Sen şairsin. O şairdir.Biz şairiz. Siz şairsiniz. Onlar şairdirler.
4.Ek Fiilin Şartı:Ad soylu kelimelerin –se, -sa ekini almasıyla oluşur. Örnek:Hastaysam, hastaysan, hastaysa, hastaysak, hastaysanız, hastaysalar
Ek Fiilin olumsuzu “değil” ile yapılır. Soru şekli ise “mi” soru edatı ile yapılır.

S10.Hangisinde zamir ek eylem alarak yüklem olmuştur?
A) Beni herkes severdi çocukluğumda.
B) Sendin bütün korkularımın çaresi.
C) Ben uzaklarda olmalıyım.
D) Denize bakan evler gibiydim seninle.
E) Onu benden, beni ondan ayıran deniz.

S11.Hangisinin yüklemi ek eylem almış bir sıfattır?
A) Bu elmalar henüz tatlanmamış.
B) Eski evimiz de bu kadar genişti.
C) Şu anda olayın gerçek nedenini bilen yok.
D) Söylediklerine göre bu sınıfın en çalışkanı sensin.
E) Yarın hava tüm yurtta yağışlı olacakmış.

S12. Ad cümlelerinde kimi zaman ek eylemin III. tekil kişi ekinin kullanılmadığı da olur.
Hangisinde bu açıklamaya uygun bir cümle vardır?
A) En sevdiğim aydır ağustos
B) Güz mevsimi, hasat demektir Anadolu insanı için.
C) Şu kara üzümler daha tatlıdır ötekilere göre.
D) Yükünden dalları eğilmiş elma ağaçları bir başka güzelliği bu bahçelerin.
E) Kavunun, karpuzun en bol olduğu zamandır şimdi.

S13.Hangisinde –dir (-tir) eki fiile kesinlik anlamı katmıştır?
A) İki gün önce gönderdiğim mektubu bugün almıştır.
B) Bu saatlerde tren İstanbul’a varmış olmalıdır.
C) Acele edelim, film başlamıştır.
D) Paltosuz çıktı, üşümüştür.
E) Gidebilirsiniz, toplantı ertelenmiştir.

S14. Hangisinde bir anlam kaymasından söz edilemez?
A) Cümle dertler tükenir bir gün.
B) Trafik lambaları hep kırmızı yanıyor.
C) Beyaz bir ay doğuyor fıstıkların arkasından.
D) Kırk güne kalmaz gelir beklediğin an.
E) Sevginin adı unutulur, o mahşer günü.
15. Sevgilim güvenme güzelliğine / Senin de saçların tarumar olur
Dizelerinde geniş zamanda çekimlenmiş bir eylem gelecek zaman anlamı verecek şekilde kullanılmıştır.
Hangisinde buna benzer bir kullanım görülmemektedir?
A) Bir an uyanırlarsa leziz uykularından
Baştan başa kesilir her yer kapkara zindan
B) Ve her şeyin yalnızlığı birden biterse
Sonsuzluğu kalır aşkın ve yalnızlığın
C) Sazlıklarda sessizce süzülürken kayıklar
Ay sularda bir hasta kadın gibi sayıklar
D) Bakarsın kollarında bir kelepçe
Anlarsın neler olduğunu
E) Belki de içimizden hiçbiri ayak basmaz
Lâkin yolunda ölmek bu da bir bahtiyarlık

16.Hangisinin yüklemi “Öğrenilen Geçmiş Zamanın Hikâye”si ile çekimlenmiştir?
A) Geçiyordu araba yola benzer bir sudan
B) Hani ey gözyaşım akmayacaktın.
C) Gurbet çeken gönüller kuşatmıştı ocağı.
D) Böyle mi esecekti son günümde bu rüzgar.
E) Gece bülbül ağaran vakte kadar ağlarmış.

17.Aşağıdaki dizelerin hangisinde ek fiil kullanılmamıştır?
A) Kerpiç duvarlardaki gölgeler kadar korkaktınız.
B) Deli gibiyim şu masmavi göğün altında.
C) Kuşkusuz bu dünya böyle değildi önceleri.
D) Esmer sulara inmede, yer yer gece.
E) Ben nasılsa özgürlüğü yitirilmiş bir köleyim.

18.”Ek fiil, sıfat tamlamalarına gelerek onları cümlede yüklem olarak kullandırabilir.”
Aşağıdakilerin hangisinde böyle bir kullanım görülmektedir?
A) Yarin dudağından getirilmiş bir katre alevdir bu karanfil
B) Hülyası kalmayınca hayatın ne zevki var.
C) Yalnız bu semti sevmek için ömrümüz kısa.
D) Lâkin efsunlu güzellikleri sensin yaratan.
E) Sandım ki güzelliğin cihanda bir saltanatın güzelliğiydi.

19.Hangisinde basit çekimli bir eylem yoktur?
A) Çocuğun, utancından kulakları kızardı.
B) O turistik şehri baştan başa dolaştı.
C) Ellerinde küçük küçük çiçekler duruyordu ihtiyarın.
D) Çiçeği dalından bugün koparmışlar.
E) Çeşmenin suyu artık akmıyor.

20. Sıra dağlar mordu, sular kırmızı
Suları beklerdi bir peri kızı
Alnından öperken akşam yıldızı
Yeşil gözlerine meftundur sandım
Kâinat aşk ile mecnundur sandım.
Bu dizelerin hangilerinde ek fiilin geniş zamanı kullanılmıştır?

A) I. ve V. B) II. ve IV. C) IV. ve V.
D) III. ve IV. E) I. ve III.

21.Hangisinde eylem Dilek Kiplerinden biriyle çekimlenmiştir?
A) İnsanın, her işinde doğru olması gerekir.
B) Aramızdaki meseleyi yüz yüze görüşmek istedim.
C) Vakti gelince her şey gün yüzüne mutlaka çıkmalı.
D) Yerdeki buğday tanelerini kuşlar kapışıyor.
E) Araba yarışlarını izlemekten pek hoşlanmaz.
1.E 2.D 3.C 4.C 5B. 6.E 7.E 8.B 9.B 10.B 11.B 12.D 13.E 14.C
15.C 16.C 17.D 18.A 19. 20.C 21.C

Yazar: İsmail Demir (465 Posts)

Matematik Öğretmeni


Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir